Punkt 13
Królik Masztalerz
Skrót
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
Gniezno od wieków stało końmi. Na jarmarku w 1843 roku obrót przekroczył sześć tysięcy koni. Stado ogierów, założone przez Prusaków dla armii, działa do dziś. Konie z Gniezna zdobywały medale w zaprzęgach i grały w filmach, od „Krzyżaków” po „Trylogię”.
Pełna opowieść
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
Gniezno końmi stało od wieków, bo koń i jego rola w gospodarce i społeczeństwie, a nawet w polityce, nie miały sobie przez lata równych. Wiemy dziś, że ich historia w mieście znana jest już od średniowiecznych jarmarków, przez późniejsze targi końskie, wielkie zawody sportowe i hodowlę dla potrzeb wojska, po użycie w celach rekreacji i edukacji w dniu dzisiejszym.
Jako istotny ośrodek produkcyjny i handlowy we wczesnym średniowieczu, Gniezno było miejscem transakcji w kupnie i sprzedaży koni. Takim miejscem z pewnością była też osada targowa na Wzgórzu Panieńskim, czyli dzisiejszym Rynku, lecz niedługo później zaczęła ciążyć w kierunku innego placu handlowego - dzisiejszego Targowiska, zwanego przez wieki Końskim Targiem. W połowie XIX wieku popularność Gniezna w handlu końmi sięgała daleko. Targi odbywały się wówczas cztery razy do roku, z głównym, jarmarkiem świętego Wojciecha na czele, który z odpustem trwał nierzadko nawet 8 dni. Przybywali tu wówczas hodowcy z zaboru pruskiego, Kongresówki, Galicji i Rosji. O skali tych wydarzeń niech świadczą liczby: w czasie jarmarku św. Wojciecha w 1843 roku obrót końmi wyniósł 6293 sztuki!
Intensywny handel końmi w Gnieźnie trwał niemal nieprzerwanie aż do wybuchu II wojny światowej. Istotną zmianą dla miasta i hodowli konia w nim, było zwiększone zapotrzebowanie armii pruskiej na konie remontowe u schyłku XIX wieku. Gdyby cofnąć się w czasie do roku 1882, kiedy zapadła decyzja pruskiej administracji o budowie przy drodze do Kłecka stadniny na potrzeby armii, mielibyśmy obraz konia w ówczesnym czasie wielu napięć militarnych - do noszenia żołnierza i pociągu wojskowych armat i wozów. W 1885 roku powstaje ogromny kompleks stada ogierów, który nieprzerwanie funkcjonuje do dziś. W 1900 roku znajdowało się tutaj ponad 200 koni, a stadnina ulegała systematycznej rozbudowie. To prawdziwy kompleks hodowlany, niemal samowystarczalny, z własną kolonią domów dla masztalerzy, stajniami, kuźnią, ujeżdżalniami, wozownią, stodołą i warsztatami.
Wszystko w anturażu urokliwego parku rekreacyjnego. Powstanie stada ogierów w Gnieźnie stało się przyczyną ściągnięcia do miasta z Frankfurtu nad Odrą 12. Pułku Dragonów. Dla kawalerzystów wybudowano wówczas potężne koszary przy trasie na Wrześnię, które posiadały m. in. stajnie i ujeżdżalnie. O zaopatrzenie żołnierzy w konie, nie było więc obaw. Stado ogierów dostarczało je w każdej wymaganej ilości.
W okresie międzywojennym, dalej w Gnieźnie odbywały się targi końskie, a wielkim powodzeniem cieszyły się zawody organizowane na hipodromie przy ulicy Wrzesińskiej. Wspaniale prezentowali się w nich ułani z sąsiednich koszar. Po II wojnie światowej, kolejne wspaniałe karty historii stada dopisało kolejne pokolenie. Od 1948 roku kierownikiem był tu Czesław Matławski. W 1953 roku zdobył on tytuł Mistrza Polski w skokach na ogierze Alchemik. Był prekursorem sportu zaprzęgowego nie tylko w Polsce, ale równocześnie na całym świecie. W ramach działalności jako członek tzw. Sekcji Zaprzęgowej w FEI (Federation Equestre Internationale) tworzył od podstaw ramy regulaminowe sportu zaprzęgowego. Często uczestniczył jako sędzia zawodów zaprzęgowych na największych hipodromach całego świata. Jako trener, także Kadry Polski, miał na swoim koncie wiele sukcesów. Za jego przyczyną, zaprzęg czterokonny z Gniezna, z powożącym Zygmuntem Szymoniakiem, zdobywał medale Mistrzostw Świata i Europy. Wysoka pozycja sportowa oraz wielki kunszt jazdy zaprzęgami czterokonnymi, zostały docenione zaproszeniem przez MKOL do udziału w pokazach zaprzęgów czterokonnych podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Konie z gnieźnieńskiego stada grały także w wielu filmach, począwszy od „Krzyżaków”, aż po sienkiewiczowską "Trylogię" w reżyserii Jerzego Hoffmana.