Punkt 14
Królik Murarz
Skrót
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
W 1819 roku pożar strawił niemal całe miasto w murach. Przy odbudowie rozebrano resztki murów, zasypano fosy, a władze kazały stawiać domy murowane. Z nich wyrosły dzisiejsze kamienice. Najpiękniejsze stoją przy ulicach Chrobrego, Warszawskiej i Dąbrówki.
Pełna opowieść
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
Gniezno, jak wiele organizmów miejskich, w całej swojej historii znacznie się przeobrażało. Aż do wielkiego pożaru z roku 1819, który strawił niemal całe miasto w murach, przypominało ono raczej ośrodek z czasów późnego średniowiecza. Dopiero śmiała wizja odbudowy miasta po pożarze sprawiła, że nadano mu wygląd znany z innych miast europejskich. Rozebrano wtedy resztki i tak już bardzo nadwątlonych i nie spełniających w tym czasie swojej roli murów miejskich, łącznie z ruinami bram wjazdowych, komunikujących miasto od średniowiecza. Zasypano też fosy. By nie doszło już więcej do pożarów tej skali, władze miasta nakazały wznosić domy murowane. Przed pożarem stanowiły one aż 68% zabudowy Gniezna. Ciekawostką jest, że pojawił się na etapie projektowania pomysł, by nie odbudowywać północnej pierzei Rynku. Tym samym odsłonięta zostałaby dzisiejsza ulica Franciszkańska ze wspaniałymi zabytkami - zespołem kościoła i klasztoru ojców Franciszkanów. Sprzeciw mieszkańców, którzy straciliby swoje parcele w tak ważnym miejscu, był jednak zbyt duży. Dzięki wytyczaniu przez mierniczych nowych działek - o większej szerokości frontu, zabudowa ich mogła wnieść do miasta nową jakość. Zamiast wąskich budynków, przy nowych ulicach wznoszono domy w nowoczesnym wówczas stylu „Retablissementbau”. Charakteryzowały się one zwartą zabudową, piętrem i podpiwniczeniem oraz układem wnętrz dwutraktowym, z sienią na osi. Początkowo zawierały one tylko mieszkania i posiadały dachy dwuspadowe, ale z biegiem lat były rozbudowywane do formatu kamienic, które widzimy wokół i dziś, choć jeszcze kilka niższych domów w stylu pierwszej zabudowy zobaczymy na niektórych ulicach miasta. Ze wspomnianego stylu „Retablissementbau” dzisiejsze kamienice zachowały bramy umiejscowione pośrodku, z których wchodziło się klatką schodową do mieszkań umiejscowionych w całej kamienicy. W kolejnych latach lokale mieszkalne na parterze zaczęto przebudowywać na pomieszczenia handlowe.
Największe i najokazalsze kamienice powstawały na przełomie XIX i XX wieku w miejscu zabudowy niższej. Dziś swoim wyszukanym stylem nie różnią się od podobnych realizacji np. w Poznaniu. Najpiękniejsze zobaczyć możemy przy ulicach Chrobrego, Warszawskiej, Dąbrówki, Kilińskiego, Lecha czy Cierpięgi. O tym, że były one budowane w myśl najnowszych prądów architektonicznych świadczyć mogą stosowane od podwórek tzw. pokoje berlińskie („Berliner Zimmer”), które w miejscu łączenia kamienicy z jej oficynami, dzięki zastosowaniu skosu, zwiększały funkcjonalność tej części domu poprzez doświetlenie.