Wersja robocza. Treści i nagrania nie są ostateczne.

Punkt 29

Współczesny układ urbanistyczny

Makieta z brązuNarożnik ul. Chrobrego i ul. Mieszka I

Skrót

Nagranie w przygotowaniu.

Tekst nagrania

W 1819 roku wielki pożar strawił prawie całe miasto w murach. Ocalała katedra. Odbudowę zaplanował radca budowlany Adler: wytyczył oś widokową od katedry przez Rynek i nadał Rynkowi regularny kształt. Ten układ ulic przetrwał w centrum do dziś.

Pełna opowieść

Nagranie w przygotowaniu.

Tekst nagrania

Noc z 27 na 28 maja 1819 roku była nie tylko dla miasta tragiczna w bezpośrednich skutkach, ale jej następstwa na zawsze odmieniły wygląd i dalszy rozwój Gniezna. Wielki pożar, który wybuchł prawdopodobnie w wyniku nieostrożności w domu galanternika Icka Ephraima, strawił aż 245 budynków. Żywioł szalał aż 5 godzin zanim udało się go opanować. Dopiero świt ukazał ogrom katastrofy. Prawie całe miasto „w murach” spłonęło; ocalała na szczęście katedra wraz z przyległościami. Po raz kolejny gnieźnianie w swojej historii musieli podnosić miasto z popiołów. Dzięki zdecydowanym decyzjom administracyjnym, już 1 lipca zjawia się w mieście radca regencyjny i budowlany z projektem regulacji miasta po pożarze. Nazywał się Adler. Do tej pory układ przestrzenny miasta był tylko rozwinięciem tego średniowiecznego, dość przypadkowego i nikt nie miał wątpliwości, że odbudowa Gniezna musi nastąpić w duchu miast zachodnioeuropejskich. Dla pogorzelców to była prawdziwa rewolucja. Adler zaproponował stworzyć oś widokową od katedry do rynku i dalej do kościoła ewangelickiego. Rynek miał uzyskać tym razem regularny kształt. Niektóre pomysły radcy spotkały się ze sprzeciwem samych mieszkańców i w części także Komitetu Odbudowy, ale główne pomysły Adlera przeszły do fazy realizacji. W związku z faktem, że nie dało się już umieścić przy nowym rozplanowaniu parcel wokół Rynku wszystkich wcześniejszych właścicieli nieruchomości, postanowiono rozbudować miasto w kierunku wschodnim. Miało tam powstać Nowe Miasto, jako przeciwwaga dla centralnego placu miasta jeszcze z czasów lokacji Gniezna. W pomyśle inspektorów budowlanych, w miejscu dzisiejszych koszar przy ulicy Sobieskiego miał powstać nowy wielki rynek. Nic z tego nie wyszło. Odległość od dotychczasowego centrum miasta oraz niekorzystne warunki gruntowe sprawiły, że zainteresowanie wytyczonymi parcelami było niemal zerowe. Ta część miasta zabudowywała się w późniejszych latach znacznie wolniej i dopiero decyzja o budowie koszar dla piechoty spowodowała szybsze pojawianie się tam budynków mieszkalnych.

W efekcie odbudowy miasta po pożarze z 1819 roku, dostrzegamy dziś piękną i zachowaną oś widokową, a podziwianie katedry z Rynku czy okolicy dawnego kościoła ewangelickiego do dziś jest możliwe. Miasto rozbudowało się także wzdłuż dawnych, jeszcze średniowiecznych traktów handlowych dzisiejszych ulic Dąbrówki i Warszawskiej oraz nowo wytyczoną ulicą Bolesława Chrobrego, która stała się najważniejszą ulicą miasta. Nie brakło jednak głosów krytyki, że realizowane wówczas plany są krótkowzroczne i skupiły się tylko na fragmencie miasta i jego okolicy w oderwaniu od osad wokół miasta, które przecież były już z nim trwale zintegrowane. Dużo w tym prawdy. Nie brak dziś wąskich i krętych uliczek, które czasami prowadzą w „ślepe zaułki”, ale mimo wszystko, Gniezno mogło po zniesieniu resztki murów miejskich i zasypaniu fos złączyć się z sąsiednimi jurydykami i utworzyć większy organizm miejski, którego siatka ulic w dzisiejszym centrum funkcjonuje niemal bez zmian.

Wszystkie punkty