Punkt 18
Królik Powstaniec Wielkopolski
Skrót
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
Psst! Jestem Królik Powstaniec Wielkopolski. W grudniu 1918 roku zajęliśmy w Gnieźnie pocztę, dworzec i koszary, bez rozlewu krwi. Pod Zdziechową zmusiliśmy Niemców do poddania się. Dlatego Gniezno świętuje niepodległość dwa razy: 11 listopada i 28 grudnia.
Pełna opowieść
Nagranie w przygotowaniu.
Tekst nagrania
Pssst, nie widziałeś tu jakiegoś pruskiego żołdaka? Wracam w kierunku koszar piechoty po potyczce z Niemcami, która miała miejsce w Zdziechowie, niedaleko Gniezna. Zaraz wszystko Ci opowiem.
Nie przedstawiłem się - jestem Królik Powstaniec Wielkopolski, w ręku mam karabin, a na sobie mundur pruski z polskim kotylionem. Postanowiłem chwycić za broń, podobnie jak wielu innych Polaków, którzy mają już dosyć niemieckiego zaborcy i chcemy odzyskać niepodległość. Cała Polska obchodzi co roku Narodowe Święto Niepodległości, upamiętniające symbolicznie 11 listopada 1918 roku, kiedy to Józef Piłsudski objął władzę nad odrodzonym Wojskiem Polskim i rozbrojono warszawski garnizon niemiecki, w ten sposób wyzwalając naszą stolicę. Ale Wielkopolska jeszcze przez kilka tygodni była pod zaborem i dlatego zdecydowaliśmy skorzystać z okazji, jeśli tylko się taka pojawi.
Dlaczego chcieliśmy niepodległości? Wyobraź sobie. Jest 1918 rok. My, Wielkopolanie, od lat jesteśmy poddawani germanizacji. Zmusza się nas do mówienia w urzędach tylko w języku niemieckim, pobierania nauki w języku niemieckim, ba, nawet nie można nawet uczyć się modlitw w języku polskim! Słyszałeś o dzieciach z Wrześni? To był skandal, o którym mówiono w całej Europie, bo dzieci były bite przez swoich nauczycieli za stawianie oporu w trakcie lekcji. W Gnieźnie w 1901 roku odbył się proces przeciwko ich rodzicom, którzy postawili się niemieckim zarządzeniom. To nie wszystko. W 1918 roku w Radzie Miasta Gniezna nie ma Polaków, a dodatkowo cała okolica jest zasiedlana osadnikami, sprowadzanymi od lat z głębi Niemiec. W takich realiach przyszło nam dojrzewać, ale w końcu chwyciliśmy za broń, ponieważ mamy już dość - chcemy należeć do Polski, która się odradza po latach zaborów.
26 grudnia 1918 roku do Poznania przybył Ignacy Jan Paderewski, nasz wielki kompozytor i pianista, ale przede wszystkim wybitny patriota. Jego przemówienie z balkonu Hotelu „Bazar” tak zelektryzowało polskich mieszkańców miasta, że dzień później wybuchły zamieszki, które przerodziły się w uliczne walki pomiędzy poznaniakami, a pruskim wojskiem. Tak zaczęło się powstanie, które wkrótce rozlało się na całą Wielkopolskę. Jego iskra dotarła do Gniezna późnym popołudniem 28 grudnia 1918 roku.
Do Gniezna przybył z Poznania emisariusz, który zmobilizował nas do podjęcia działań. Zdecydowaliśmy się zacząć od zajmowania najważniejszych urzędów - tak, by zabezpieczyć łączność z innymi miastami objętymi powstaniem. Zdobyliśmy pocztę oraz dworzec kolejowy. Najważniejsze były jednak koszary piechoty. Niemieccy wojskowi jednak byli bierni, bo mieli dosyć wojny. Oddali nam jednostkę bez walki. To samo było z koszarami dragonów, które znajdowały się przy drodze do Wrześni.
Nie wszystko poszło gładko. Tuż przed Sylwestrem 1918 roku, Niemcy ściągnęli pod Gniezno oddział, który ulokował się we wsi Zdziechowa, 5 kilometrów na północ od miasta. Planowali atak, ale to myśmy ich zaskoczyli, okrążając wieś, w czym pomógł nam oddział wsparcia przybyły z Wrześni. Mimo, że Niemcy mieli artylerię, a przez to pewną przewagę nad nami, to jednak zdecydowali się poddać. W trakcie potyczki zginął tylko jeden powstaniec, pochodzący z Wrześni, Wincenty Dondajewski. Po wyzwoleniu okolic Gniezna, miejscowe oddziały brały później udział w walkach na terenie Kujaw, gdzie zginęło kilkudziesięciu mieszkańców naszego powiatu.
Dziś niepodległość w Gnieźnie świętujemy dwa razy - symbolicznie, tak jak w całym kraju, a więc 11 listopada, ale też niezwykle ważnym dniem jest coroczne upamiętnianie daty 28 grudnia, kiedy to mieszkańcy oswobodzili własne miasto i to bez rozlewu krwi.
Dobra, nie ma co tracić czasu na gadanie, tylko trzeba działać dalej. Idę w kierunku koszar, które są tu niedaleko, bo podobno jeszcze kręci się tam jakiś Królik Żołnierz Pruski. To chyba ostatni z tych, których trzeba rozbroić.